Dit is geen romantische column

Column van Stan Baggen van Gimbrère International Advocaten in de Vliegende Hollander.
Klik hier voor het artikel in de Vliegende Hollander

Het komt regelmatig voor dat Nederlanders in Spanje willen scheiden. Dat is niet leuk en ik kan het als jurist ook niet leuker maken. Als Nederlanders in Spanje scheiden, rijst de vraag of dan het Nederlandse of het Spaanse recht van toepassing is op de verdeling van de boedel. Een belangrijke vraag, want Spaans recht en Nederlands recht zijn verschillend van elkaar en dat kan verstrekkende gevolgen hebben.

Ik geef een voorbeeld. Als u geen huwelijkse voorwaarden opstelt, trouwt u zowel in Nederland als in Spanje (enkele autonome regio´s uitgezonderd) in gemeenschap van goederen. Wat van u is, is ook van uw wederhelft. Maar in Nederland geldt dat ook het vermogen dat u heeft verkregen voorafgaand aan het huwelijk in de gemeenschap van goederen valt. Wat van u was, is voortaan ook van uw wederhelft. In Spanje is dat niet zo. Wat van u was, blijft in beginsel ook van u. Gekscherend: trouwt u met een rijk persoon omwille van het geld, dan zou het u bij een eventuele scheiding goed uitkomen als Nederlands recht van toepassing is. Trouwt u echter met iemand die armer is dan u, dan zou het bij een scheiding gunstiger zijn als Spaans recht van toepassing is.

Scheiden is dan wel niet leuk maar als u van puzzeltjes houdt, is de vraag welk recht van toepassing is zeker iets voor u.

Als u in Spanje gaat scheiden, bepaalt de Spaanse wet dat het Nederlandse recht van toepassing is als u allebei Nederlander bent. Als u niet allebei Nederlander bent, geldt het recht van de laatste gezamenlijke verblijfplaats zolang minstens één van beiden nog in dat land woont. Niet bijzonder ingewikkeld.

Maar nu komt de puzzelaar aan zijn of haar trekken: wat nu als Nederlands recht toepasselijk is en dat Nederlandse recht vervolgens bepaalt dat het Spaanse recht van toepassing is?  Volgens het Spaanse recht mag een rechter een dergelijke terugverwijzing in aanmerking nemen. In de praktijk zal de rechter dat ook vrijwel zeker doen, al is het niet verplicht. In die gevallen waarin volgens Spaans recht Nederlands recht van toepassing is, is het dus belangrijk in welke van die gevallen volgens Nederlands recht weer Spaans recht van toepassing is.

Als u vóór 23 augustus 1977 bent getrouwd, is Spaans recht van toepassing als de man de Spaanse nationaliteit heeft. Als u op een latere datum bent getrouwd, geldt een minder vrouwonvriendelijke regel: dan is Spaans recht alleen van toepassing als u direct na uw huwelijk in Spanje bent gaan samenwonen, of de man nu Spaans is of niet. Als u na 1 september 1992 bent getrouwd kan het toepasselijke recht gedurende het huwelijk wijzigen: als u tien jaar samen in Spanje heeft gewoond, is vanaf dat moment het Spaanse recht van toepassing. Die wijziging heeft geen terugwerkende kracht.  Wat op grond van het vorige recht van uw beiden was, blijft van uw beiden.

In het voorgaande ga ik er overigens van uit dat geen van beide echtgenoten gedurende het huwelijk van nationaliteit veranderd is. Dat is puzzelen voor gevorderden.

Wie gaat scheiden heeft natuurlijk wel iets anders aan zijn hoofd dan het oplossen van puzzels. U doet er wellicht verstandig aan om deze puzzel zoveel mogelijk te ontlopen door afspraken te maken (en rechtsgeldig vast te leggen!) over de rechtskeuze. Als Spaans recht op grond van Spaans recht van toepassing is, dan valt daar weinig aan te doen. In de meeste andere gevallen staat het u vrij om het toepasselijke recht zelf aan te wijzen.

Stan Baggen is advocaat bij het Spaans-Nederlandse advocatenkantoor Gimbrere International advocaten, gevestigd te Marbella, Barcelona, Madrid, Amsterdam en Breda.